طلای سیاه؛ نفت، در بزرگ ترین دریاچه جهان

ساعت۲۱ روز بیستم اردیبهشت سال ۹۱ روزی تاریخی در تقویم صنعت نفت ایران است، آغاز فوران نفت از دریای خزر. میدانی که بعدها به نام سردار جنگل نام گرفت و امیدهای فراوانی را دراین منطقه برای ایران بوجود آورد.

قبل از شناسایی دقیق منابع هیدروکربوری این میدان، از سوی مسئولان وقت وزارت نفت اعلام شد که این میدان گازی است اما بعدها با مطالعات دقیق تر مشخص شد که این میدان نفتی است و ۲ میلیارد بشکه ذخایر نفت قابل استحصال با درجه API ۳۸ درصد دارد که با احتساب ضریب بازیافت ۲۵ درصد، ۵۰۰ میلیون بشکه آن قابل استحصال است. اگرچه اکنون نیز این عدد با مشخص شدن نتایج حفاری اکتشافی چاه دوم این میدان تغییر یافته آن گونه که به گفته مدیرعامل شرکت نفت خزر میزان ذخایر قابل برداشت از این میدان از نتایجی که ازحفاری اکتشافی چاه شماره یک تخمین زده می‌شد فراتر است و در آینده در مرحله توسعه، تولید از این میدان از پیش‌بینی‌های اولیه افزایش می‌یابد.

اما برداشت نفت از میدان سردار جنگل تفاوت بسیاری با دیگر میدان‌های دریایی کشور دارد و آن هم قرارگیری این میدان در آب‌های عمیق دریای خزر است.عمیق ترین قسمت خزر ۱۰۲۵ متر است درحالیکه عمق عمیق ترین قسمت خلیج فارس تا ۹۰ متر محاسبه شده است.
به عقیده کارشناسان و متخصصان حفاری صنعت نفت، حفاری در آب‌های عمیق بسیار سخت‌تر و پیچیده‌تر از آب‌های کم عمق است و نیاز به تخصص فراوان دارد که اکنون با توجه به تخصصی که در کشور بوجود آمده است متخصصان صنعت حفاری کشور به باشگاه کشورهای صاحب حفاری در آب‌‌های عمیق ورود کرده‌اند. اما این نکته نیز قابل ذکر است که، استحصال نفت از آب‌های عمیق به مراتب سخت تر و پیچیده تراز تولید ازچاه‌های خشکی و آب های کم عمق است و با توجه به نبود فناوری‌های مربوطه درایران، این اقدام به مطالعات فراوان و برنامه‌ریزی‌های گسترده نیاز دارد.
اکنون بعد از گذشت دو سال از اتمام حفاری چاه اکتشافی میدان سردار جنگل اهداف حفاری اکتشافی – توصیفی چاه دوم این میدان در دریای خزر محقق شد و مشعل این چاه روشن شد و می‌توان یادآور شد که نتایج حفاری اکتشافی این چاه افق‌های روشنی را از تولیدنفت درمیدان سردار جنگل برای ایران بوجود آورده است. در ادامه مروری داریم به فعالیت‌های انجام شده در میدان سردار جنگل.

نتایج مثبت لرزه‌نگاری در بخش ایرانی
در فاصله سال‌های ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۰ میلادی با هدف مطالعه جامع در بخش ایرانی خزر کنسرسیومی متشکل از سه شرکت صاحب نام شل، لاسمو و وبا اویل با همکاری نفت خزر تشکیل شد که در نتیجه آن یک گروه تحت عنوان گروه مطالعاتی خزر جنوبی شروع به‌کار کرد و مهم‌ترین دستاورد آن معرفی ناحیه عمیق بخش ایرانی دریای خزر به عنوان منطقه دارای ظرفیت مطلوب بود.
یکی از اهداف گروه SCSG پی بردن به این مسئله بود که آیا می‌توان در بخش ایرانی خزر انتظار وجود سیستم نفتی (شامل سنگ منشاء، سنگ مخزن و پوش سنگ) داشت یا خیر که با بررسی‌های انجام شده پاسخ این سوال مثبت تشخیص داده شد و در طول ۲۲ ماه، ۱۰ هزار کیلومتر اطلاعات لرزه‌ای دو بعدی برداشت شد.این گروه مطالعاتی همچنین اطلاعات مربوط به ۲۶ چاه حفاری شده در کشورهای آذربایجان و ترکمنستان را بررسی کردند و ارتباط میان سازندهای موجود در چاه‌های مختلف این کشورها و چاه‌‌های حفر شده در ایران را مقایسه کردند.
همچنین مطالعه ژئو‌شیمیایی نشت‌های نفتی و بررسی همخوانی میان این نشت‌ها و سنگ منشاهای موجود در کشورهای مجاور از دیگر فعالیت‌های این گروه بود. در نهایت با انجام مطالعات زمین‌شناسی و ژئو‌فیزیک، ۸۶ ساختار زمین‌شناسی در دریای خزر کشف شد که ۴۶ ساختار آن از وضعیت بهتری برخوردار بودند، از میان آنها نیز هشت ساختار منتخب در اولویت مطالعات جامع برای اکتشاف و تولید قرار گرفتند. در همین راستا از بهمن ماه سال ۱۳۸۸ عملیات حفاری روی یکی از همین هشت بلوک‌ اولویت‌دار انجام شد که نتیجه آن کشف میدان هیدرو‌کربوری سردار جنگل در آب های عمیق دریای خزر بود.

وجود مخاطرات زمین شناسی، معضل کار در آب های عمیق
این اکتشافات، زمانی اهمیتی دوچندان می‌یابد که به وجود مخاطرات زمین‌شناسی از جمله جریان‌های موجود در کف بستر دریا، وجود آب های پرفشار کم عمق، سیستم گسلی پیچیده و فعال، گازهای کم عمق و سرعت رسوب گذاری بسیار بالا که سبب تولید لایه‌های با فشار سازندی بحرانی و غیر‌عادی می‌شود به عنوان معضلات کار در حوضه آب‌های عمیق توجه کنیم.
نبود چاه و یا میدان‌های نفتی مجاور به منظور انجام عمل تطابق مهم‌ترین چالش کار زمین‌شناسان عملیاتی در بخش ایرانی حوضه خزر است.

مدل‌سازی برای دستیابی به اطلاعات هواشناسی خزر
به این ترتیب، از آنجا که تعیین محیط دریا به عنوان اصلی ترین ورودی طراحی در سازه‌های دریایی مطرح است و مدلسازی محیط دریای خزر با استفاده از گوی اقیانوس شناسی ایران-آستارا که تنها گوی اقیانوس شناسی مستقر در آبهای عمیق منطقه است، انجام می‌شود. این اقدام در سال گذشته در مدیریت مهندسی و ساختمان شرکت نفت خزر تعریف شد، چراکه به‌واسطه آن، مرجع اطلاعاتی بسیار ارزشمندی برای شرکت نفت خزر و دیگر ارگان‌های مرتبط فراهم می‌کند؛ همچنین به دلیل نیاز به اطلاعات دقیق‌تر آب و هوایی دریای خزر در اعماق بیشتر که از طریق سازمان هواشناسی نیز در دسترس نیست، پروژه خرید گوی دوم اقیانوس‌شناسی نیز تعریف شده و در مرحله تصویب اعتبار قرار گرفته است.
همچنین نظارت بر نگهداشت و راهبری سکو و شناورهای پشتیبانی و اجرای پروژه‌های مرتبط با آن شامل، پروژه مدیریت نگهداری و تعمیرات ناوگان نفت خزر با هدف استانداردسازی سیستم نگهداری و تعمیرات ناوگان نفت خزر و به‌دلیل محدودیت‌های متعدد موجود در دریای خزر و نیز در جهت هماهنگی با الزامات بین‌االمللی برای حفظ سازه‌ها در دریا و نیز صیانت از سرمایه‌های ملی، پروژه ای تحت عنوان پیاده‌سازی سیستم مدیریت نگهداری و تعمیرات بر روی ناوگان نفت خزر تعریف شد و پس از تهیه شرح خدمات و انتخاب مشاور، در دست اجرا قرار گرفت.

پیاده‌سازی سیستم مدیریت ایمنی و امنیتی ناوگان نفت خزر
از سوی دیگر، پروژه مدیریت ایمنی و امنیتی شرکت نفت خزر نیز در راستای اجرای الزامات بین‌االمللی در زمینه پیاده سازی سیستم مدیریت ایمنی و امنیتی ناوگان نفت خزر تعریف و مراحل تدوین مستندات و اجرایی شدن سیستم تحت نظارت شرکت نفت خزر اجرایی شد.
مکان یابی اراضی توسعه نفت خزر از دیگر فعالیت‌های انجام شده بوده است، به‌طوری‌که حسب دستور وزارت نفت در سال ۱۳۸۳، بررسی مطالعات مکان یابی در غرب سواحل دریای خزر توسط مشاور ذیصلاح و با معیار‌های مشخص (۲۰معیار) انجام و نهایتا حدود ۳۰۰ هکتار زمین در شهرستان رودسر انتخاب شد و مراحل تحصیل و مطالعات اجرایی آن با وجود عدم اولویت دادن به پروژه، طبق طرح غربالگری در سال ۹۲ و ۹۳، در دست اقدام است.

عملیات جابجایی سکوی نیمه شناور امیرکبیر
پس از حفر اولین چاه در دریای خزر و کشف میدان سردار جنگل مقررشد که سکوی نیمه شناور امیرکبیر جهت اکتشاف و دستیابی به منابع هیدروکربنی جدید به موقعیت از پیش تعیین شده منتقل شود.
با جابجایی ۸ لنگر، سکوی امیرکبیر به وسیله شناورهای کاسپین به موقعیت جدید منتقل و در ادامه لنگرهایی که به بویه وصل بوده به سکو متصل شده وعملیات تثبیت سکو درموقعیت جدید نهایی شد.
این عملیات به‌صورت شبانه‌روزی و با تلاش متخصصین داخلی با دو شناور کاسپین۱و۲ انجام شد که برای اولین بار در آب‌های عمیق در دریای خزر صورت گرفت. عملیات مذکور به‌مدت ۳۶ روز کاری و در اکثر اوقات به‌صورت شبانه‌روز صورت گرفت.

روشن شدن مشعل چاه دوم
پس از پایان عملیات حفاری چاه اکتشافی دوم میدان سردار جنگل تا عمق ۳۵۰۰ متری دریای خزر، آزمایش‌های جریان‌دهی نفت از چاه با موفقیت به اتمام رسید و تمامی اهداف حفاری اکتشافی – توصیفی چاه دوم در این عملیات، محقق و ثبت شد.
درعملیات‌های مزبور، اطلاعات فشار، دما، میزان نفت و نسبت گاز به نفت کسب و نمونه‌گیری‌های سطحی از گاز و نفت و دیگر پارامترهای تولید اخذ شد.
نتایج به دست آمده حاکی از آن است که عمده مشخصات نفت تولیدی در چاه شماره دو، با ویژگی‌های نفت تولیدی در آزمایش چاه اول میدان سردار جنگل از جمله شاخص نفت API مشابهت دارد.
انجام آزمایش‌های جریان دهی در ۳ لایه مختلف مخزن، یکی از ویژگی‌های عملیات آزمایش چاه دوم نسبت به چاه اول میدان سردار جنگل است. ضمن آنکه چاه دوم نیز بسیار عمیق‌تر از چاه اول که در عمق ۲۵۰۰ متری بوده حفاری شده است.

ممکن است شما دوست داشته باشید

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.