پایگاه اطلاعات و فناوری فراساحل ایران

در سودای قطب انتقال نفت و گاز جهان

 به گزارش پایگاه اطلاعات و فن آوری فراساحل به نقل از نکونیوز، کشور ترکیه به علت قرار گرفتن در مجاورت کشورها و مناطق غنی از منابع نفت و گاز، در سال های اخیر دیپلماسی فعالی را در حوزه انرژی به کار گرفته و در سودای تبدیل شدن به قطب ترانزیت و مصرف منابع نفت و گاز در جهان بسر می برد.

ترکیه خود فاقد منابع نفت و گاز قابل توجه است ولی در همسایگی کشورهای سرشار از نفت و گاز مانند ایران، عراق و سوریه قرار گرفته و یکی از مناسب ترین و مقرون به صرفه ترین مسیرها برای انتقال منابع انرژی نفت و گاز منطقه آسیای میانه (ترکمنستان و قزاقستان)، قفقاز (جمهوری آذربایجان) و روسیه به بازارهای مصرف در اروپا به شمار می رود.

در سال های گذشته پروژه های مشترک زیادی در حوزه نفت و گاز بین ترکیه و کشورهای همسایه برای انتقال انرژی به ترکیه آغاز شده که برخی از آنها به بهره برداری رسیده و برخی نیز در دست اجراست.

ترکیه در دو بخش مصرف داخلی و ترانزیت منابع انرژی دارای مزیت های منحصر به فردی است به طوری که هیچ کدام از همسایگان دارای منابع انرژی از این مزیت چشم پوشی نکرده اند و حتی رقابتی بین کانون های تولید منابع نفت و گاز برای حضور در بازار انرژی ترکیه و نیز استفاده از مزیت این کشور برای انتقال انرژی شکل گرفته است.

برات آلبایراک وزیر انرژی ترکیه ۱۶ مهرماه سال ۱۳۹۶ در بیست و دومین کنگره جهانی نفت در استانبول با اشاره به برنامه ریزی کشورش برای افزایش ظرفیت انتقال انرژی از طریق ترکیه به اروپا تا سال ۲۰۲۰ به ۱۰ میلیارد متر مکعب گفت که با این اقدام، ترکیه یکی از کشورهای با ظرفیت بالای مدیریت و ترانزیت انرژی در منطقه خواهد شد.

وی با اشاره به انتخاب شعار ‘ترکیه کشور کلیدی در بخش انرژی’ و با اعلام رشد سریع تقاضا در بخش انرژی ترکیه و افزایش سه برابری نیاز این کشور به انرژی در ۱۵ سال اخیر اظهار کرد: با دیپلماسی انرژی صرفا منافع تجاری یا امنیت عرضه را مدیریت نخواهیم کرد بلکه ترکیه به عنوان یک شریک و بازی ساز برای تحقق پروژه‌های انرژی به یکی از مهمترین کشورها در منطقه تبدیل خواهد شد.

وی پروژه‌های خط لوله انتقال نفت خام باکو- تفلیس – جیحان و خط لوله انتقال گاز ترانس آناتولی(TANAP) را از مهمترین مصادیق در این زمینه ذکر کرد و ادامه داد: خط لوله جریان ترک برای انتقال گاز روسیه به ترکیه و اروپا نیز به عنوان یکی از این پروژه‌ها خواهد بود.

تا کنون سه خط خط انتقال انرژی شامل خط لوله گاز ایران ـ ترکیه، خط لوله نفت خام باکو ـ تفلیس ـ جیحان و نیز خط لوله گاز تاناپ (باکو ـ گرجستان ـ ترکیه) برای انتقال منابع نفت و گاز ایران و جمهوری آذربایجان در دریای خزر به ترکیه به بهره برداری رسیده است.

دو خط انتقال مهم دیگر نیز در دست احداث است که یکی خط انتقال گاز تاپ و ادامه خط لوله تاناپ با هدف ترانزیت سالانه ۱۰ میلیارد مترمعکب گاز به اروپا و دیگری خط انتقال گاز جریان ترک در دریای سیاه برای انتقال ۱۵.۷۵ میلیارد مترمکعب گاز روسیه به اروپا است.

نگاه استراتژیک ترکیه به انرژی همسایگان

مصرف انرژی روز به روز در جهان در حال افزایش است و ترکیه در نزدیکی ۷۲ درصد از ذخائر عظیم نفت و گاز جهان واقع شده و این امر باعث شده است تا این کشور موقعیت ویژه جغرافیایی خود را به فرصتی برای تأمین و ترانزیت انرژی به اتحادیه اروپا تبدیل کند.

به اعتقاد کارشناسان حوزه انرژی، اجرای خط لوله انتقال نفت شمال عراق، اجرای خط لوله نفت باکو ـ تفلیس جیحان، اجرای خط لوله گاز جریان ترک و نیز بهره برداری از پروژه انتقال گاز تاناپ و بهره برداری از ادامه این طرح تحت نام تاپ در آینده نزدیک، از جمله گامهای موثر ترکیه برای تحقق ایده تبدیل این کشور به قطب انتقال انرژی جهان محسوب می شود.
ترکیه با اجرای این طرح ها و چندین طرح تامین انرژی خود بین ایران، جمهوری آذربایجان، روسیه و عراق، در صدد تامین امنیت انرژی داخلی خود نیز بوده و بر این اساس ۹۸ درصد نفت و گاز طبیعی مورد نیاز خود را از منابع خارجی تامین می کند.

برآوردهای رسمی نشان می دهد میزان افژایش سالانه انرژی در ترکیه در حدود ۴ تا ۵ درصد است و گاز به عنوان یکی از محصولات انرژی مهم از نیازهای اساسی برای رشد و توسعه صنایع ترکیه به شمار می رود.

علاوه بر این، با سابقه روابط پر تنش تاریخی دو کشور ترکیه و روسیه و نیز بین ترکیه و اتحادیه اروپا، انتقال انرژی روسیه از خاک ترکیه باعث خواهد شد تا آنکارا رفتارهای سیاسی مشکل ساز روسیه و اتحادیه اروپا علیه خود را کنترل و متعادل کند.

بر پایه ارقام غیر رسمی به دست آمده از وزارت انرژی ترکیه، این کشور طی ۱۵ سال گذشته ٧۵ میلیارد دلار سرمایه در بخش انرژی جذب کرده است و تلاش می کند تا به کانون انرژی منطقه تبدیل شود.

بازار پررونق انرژی در داخل ترکیه

مجله ‘گازبیر’ نشریه اتحادیه توزیع کنندگان گاز ترکیه اوایل سال جاری میلادی اعلام کرد که نیاز ترکیه به گاز طبیعی امسال با ۱۰ درصد رشد، به ۵۰ میلیارد متر مکعب افزایش می یابد.

بنا به اعلام این رسانه، سالانه یک میلیون مشترک جدید به تعداد مصرف کنندگان گاز در ترکیه افزوده می شود و بر این اساس، سرمایه گذاران و شرکت های توزیع گاز، افزایش تعداد مشترکان و مصرف کنندگان گاز طبیعی در ترکیه به ۵۰ میلیون مشترک را هدف گذاری کرده اند.

بنا به گزارش گازبیر، سال گذشته ترکیه در مجموع ۴۶.۱۶ میلیارد متر مکعب گاز مصرف کرده و همه این میزان گاز از کشورهای خارجی از جمله روسیه، ایران و جمهوری آذربایجان تامین و وارد شده است.

هم اکنون انتقال گاز از روسیه به ترکیه از طریق ۲ خط لوله روسیه ـ اوکراین ـ ترکیه و خط لوله بلو استریم(روسیه ـ بستر دریای سیاه ـ ترکیه) انجام می شود.

روسیه با صادرات سالانه بیش از ۲۳ میلیارد متر مکعب گاز به ترکیه، نیمی از گاز این کشور را تامین می کند.

ایران که به عنوان دومین تامین کننده گاز ترکیه محسوب می شود، در سال ۲۰۱۶ میلادی هفت میلیارد و ۷۰۴ میلیون متر مکعب گاز به این کشور صادر کرده است.

میزان گاز وارداتی ترکیه از جمهوری آذربایجان به عنوان سومین تامین کننده انرژی گاز این کشور در سال گذشته میلادی ۶ میلیارد و ۴۸۰ میلیون متر مکعب بوده است.

ترکیه که هم اکنون دارای دو ترمینال گاز فشرده(LNG) است، سال گذشته میزان گاز مایع وارداتی خود را در مجموع ۱۵ درصد افزایش داد و از طریق ترمینال و مخزن مرمره و ترمینال ازمیر، در مجموع هشت میلیارد و ۶۰۷ میلیون متر مکعب گاز مایع وارد کرده است.

ترکیه سالانه ۱۴ میلیون تن نفت خام وارد می کند که تامین نیمی از آن از سوی ایران انجام می شود و پس از ایران، کشورهای عراق، روسیه، عربستان سعودی و کویت بیشترین نفت خام را به ترکیه صادر می کنند.

ظرفیت پالایشگاه های ترکیه با ۶١٣ هزار بشکه در روز کفاف مصرف داخلی را نمی دهد لذا بخش عمده ای از سوخت مصرفی این کشور از خارج وارد می شود.

صادرات نفت جمهوری آذربایجان و شمال عراق از خاک ترکیه

کردستان عراق تا زمستان گذشته روزانه حدود ۶۵۰ تا یک میلیون بشکه نفت از طریق خط لوله کرکوک ـ جیحان صادر می کرد.

در پی تحولات مربوط به اداره شهر کرکوک به عنوان منطقه تامین انرژی نفت که پس از برگزاری همه پرسی استقلال رخ داد و شهر کرکوک و استخراج منابع نفتی آن از سوی دولت مرکزی اداره شد، صادرات نفت کرکوک از خاک ترکیه نیز به حدود نصف میزان سابق کاهش یافت و هم اکنون روزانه حدود ۲۷۰ هزار بشکه نفت کرکوک از طریق خاک ترکیه صادر می شود.

صادرات نفت شمال عراق از طریق خط لوله‌ای که از کرکوک در شمال عراق به بندر جیهان ترکیه احداث شده، انجام می شود.

قرارداد احداث این خط لوله در سال ۲۰۱۳ میان ترکیه و مقامات اقلیم کردستان عراق امضا شده و از سال ۲۰۱۴ صدور نفت از این خط لوله آغاز شد.

با آغاز فروش نفت از سوی دولت بارزانی، دولت مرکزی عراق پرداخت حقوق کارکنان اداری و نیروهای نظامی منطقه موسوم به اقلیم را قطع کرد و به این طریق تنشی جدید بین ترکیه و دولت مرکزی عراق به وجود آمد، ولی به ظاهر پس از برگزاری همه پرسی ناموفق استقلال در شمال عراق و نزدیکی آنکارا به بغداد، دو طرف به راه حل مورد قبولی رسیدند.
هم اکنون یک خط لوله باکو ـ تفلیس جیحان نیز برای انتقال نفت جمهوری آذربایجان به سواحل دریای مدیترانه در بندر حیجان ترکیه احداث شده و کار انتقال منابع نفت خزر را انجام می دهد.

این خط لوله نفتی به طول یکهزار و ۷۶۸ کیلومتر از حومه باکو پایتخت جمهوری آذربایجان آغاز می شود که ۴۴۳ کیلومتر آن در خاک این کشور، ۲۴۹ کیلومتر آن در گرجستان و یکهزار و ۷۶ کیلومتر آن در ترکیه قرار دارد.

خط لوله انتقال نفت از مسیر باکو ـ تفلیس ـ جیحان در ۲۲ تیرماه ۱۳۸۵ به طور رسمی در بندر جیحان ترکیه افتتاح شد.
رجب طیب اردوغان نخست وزیر وقت ترکیه در زمان افتتاح این خط لوله آن را ‘جاده ابریشم قرن ۲۱’ نامید و با اشاره به سرمایه گذاری چهار میلیارد دلاری برای احداث آن اعلام کرد که ترکیه نقش محوری در ترانزیت انرژی منطقه ایفا خواهد کرد.

این خط لوله که توسط شرکت بریتیش پترولیوم احداث شده، منابع نفتی حوزه ‘آذری – چراغ – گونشلی’ جمهوری آذربایجان را که ذخایر آن حدود ۵ تا ۴/۵ میلیارد بشکه برآورد شده است، منتقل می کند و حجم نفت انتقالی آن حدود یک میلیون بشکه در روز و ظرفیت سالانه آن ۵۰ میلیون تن نفت خام بوده و عمر مفید این طرح ۴۰ سال تعیین شده است.

اندک زمانی پس از بهره برداری از این خط لوله، قزاقستان و جمهوری آذربایجان موافقت کردند که خط لوله آکتائو ـ باکو را که حوزه‌های نفتی دریایی قزاقستان را در نزدیکی بندر آکتائو به خط لوله باکو ـ جیهان از طریق گذر از بستر دریا متصل می‌کند، در سال ۲۰۰۸ احداث کنند که با توجه به تعیین نشدن رژیم حقوقی دریای خزر هنوز عملیاتی نشده است.

این حوزه نفتی که ظرفیت تولید روزانه ۲/۱ میلیون بشکه نفت خام را دارد و مقرر شده که حدود ۶۰۰ هزار بشکه از این مقدار، روزانه توسط تانکر به این خط لوله تحویل شود که بخشی از این کار هم اکنون انجام می شود.

ممکن است شما دوست داشته باشید

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.